Toxopasma gondii to mikroskopijny, jednokomórkowy pasożyt wywołujący najbardziej znaną chorobę odzwierzęcą – toksoplazmozę. Pierwotniak występuje powszechnie na całym świecie, a wielu ludzi choruje, nawet nie wiedząc o tym, że zostali zarażeni.

Największy problem stanowi inwazja Toxopasma gondii u kobiet, które nigdy wcześniej nie chorowały na toksoplazmozę i pierwszy raz zarażają się pasożytem, będąc w ciąży. Większość przyszłych mam słyszała, że za przenoszenie toksoplazmozy odpowiedzialne są koty. W rzeczywistości rzadko zdarza się, że człowiek zaraża się od kota. Najczęstszym źródłem zarażenia są niemyte warzywa oraz surowe mięso.

Rzadko zdarza się, że człowiek zaraża się toxoplasmą od kota. Najczęstszym źródłem zarażenia są niemyte warzywa oraz surowe mięso.

Toxopasma gondii jest pasożytem wewnątrzkomórkowym. Kot domowy lub inne kotowate są żywicielami ostatecznymi i wydalają z kałem formy rozwojowe pasożyta zwane oocystami. U pozostałych zwierząt i człowieka, czyli żywicieli pośrednich, pasożyt umiejscawia się w tkankach, namnażając się szybko w postaci tachyzoitów lub tworząc cysty wypełnione wolno dzielącymi się bradyzoitami.

Jak dochodzi do zarażenia toxoplasmą u kota?

Kot najczęściej zaraża się, zjadając żywiciela pośredniego (mysz lub ptaka) albo surowe mięso zawierające formę tkankową pasożyta (tzw. zoity). Z kolei żywiciel pośredni zaraża się za pośrednictwem karmy zanieczyszczonej kałem z oocystami, ale także zjadając zoity w surowym mięsie.

Toxopasma wnika do komórek jelita kota, przechodzi kolejne etapy rozwoju, a na koniec wraca do światła jelita i zostaje wydalona z kałem w postaci oocysty. Może się zdarzyć, że część zoitów trafi do naczyń krwionośnych i zawędruje do mięśni, układu nerwowego lub innych narządów. W takiej sytuacji pasożyt zostaje w tkankach, namnaża się i jest zdolny do zarażania przez całe życie żywiciela.

Jak rozpoznać zarażenie?

Objawy choroby występują przede wszystkim u młodych kotów, które przechodzą inwazję po raz pierwszy. Pojawiają się zaburzenia ze strony układu pokarmowego, oddechowego i nerwowego, ale również problemy ze wzrokiem. Młode koty są głównymi siewcami oocyst. Po 2-5 dniach od wydalenia oocysta staje się zdolna do zarażenia, a jej inwazyjność utrzymuje się nawet przez 1,5 roku!

U dorosłych ludzi toksoplazmoza przebiega praktycznie bezobjawowo. Zarażenie jest szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży.

Dorosłe koty nabierają odporności i przy kolejnym kontakcie z pasożytem, przechodzą inwazję bezobjawowo z pominięciem fazy jelitowej cyklu. Jednak w przypadku współistnienia choroby przewlekłej lub wyniszczenia, może się zdarzyć, że także dorosły kot zacznie wydalać oocysty z kałem.

U zdrowych i dorosłych żywicieli pośrednich (w tym człowieka) toksoplazmoza przebiega właściwie niezauważalnie. Istotnym problemem jest zarażenie kobiet oraz samic zwierząt w trakcie ciąży. Toxoplasma wraz z krwią jest transportowana do macicy, gdzie wnika do płodu i powoduje uszkodzenia jego narządów. Zarażenie w pierwszym trymestrze ciąży przeważnie powoduje poronienie, a na późniejszych etapach ciąży może prowadzić do licznych wad wrodzonych u dziecka. Kobieta, która wcześniej miała kontakt z pasożytem, nabywa odporność, więc ponowne zarażenie w trakcie ciąży nie stanowi dla niej zagrożenia.

Jak zapobiegać zarażaeniu toxoplasmą?

Profilaktyka sprowadza się przede wszystkim do stosowania podstawowych zasad higieny. W przypadku kotów istotne jest prawidłowe żywienie. Najlepiej wyeliminować surowe mięso z diety, podawać przegotowaną wodę do picia oraz ograniczyć kotu możliwość polowania na ptaki i gryzonie. Należy też regularnie opróżniać kocie kuwety, by nie dopuścić do dojrzewania oocyst. Pamiętajmy, że zdrowy, niepolujący, zadbany kot nie stanowi istotnego zagrożenia dla ludzi!

Najlepszą profilaktyką w przypadku ludzi, w szczególności kobiet w ciąży, jest spożywanie mięsa po obróbce termicznej, czyli smażonego, gotowanego lub przemrożonego w temperaturze min. -20oC. Należy unikać picia wody z otwartych ujęć, a owoce i warzywa zawsze myć i obierać przed spożyciem. Ze względu na obecność oocyst w glebie warto również zabezpieczać się rękawicami podczas prac ogrodowych.

Stosowanie w życiu codziennym podstawowych zasad higieny może w prosty sposób uchronić nas nie tylko przed toksoplazmozą, ale również przed większością chorób pasożytniczych.

Zobacz także